Testament a zapis windykacyjny w akcie notarialnym. Co lepiej zabezpiecza spadkobierców?

Dzień dobry. 1. W języku prawnym pojęcie „zapis notarialny” nie jest terminem jednolitym, a w języku potocznym oznacza najczęściej darowiznę nieruchomości sporządzoną za życia w formie aktu notarialnego albo zapis windykacyjny (art. 981[1] Kodeksu cywilnego), który może zostać ustanowiony wyłącznie w testamencie notarialnym. Z kolei testament to jednostronne oświadczenie woli na wypadek śmierci, w którym spadkodawca powołuje spadkobierców do całości lub ułamkowej części majątku (może być sporządzony własnoręcznie lub przed notariuszem). 2. Dla spadkobierców (bądź zapisobierców) znacznie bezpieczniejsza jest forma aktu notarialnego – w szczególności testament notarialny z zapisem windykacyjnym. Notariusz jako osoba zaufania publicznego ma ustawowy obowiązek zweryfikować tożsamość oraz ocenić stan poczytalności i swobody powzięcia decyzji przez testatora. Czyni to testament notarialny trudnym do podważenia w sądzie z zarzutem braku świadomości, choroby psychicznej czy przymusu (art. 945 k.c.), co zdarza się przy zwykłych testamentach własnoręcznych. Oryginał aktu pozostaje w kancelarii, a informacja o nim trafia do Notarialnego Rejestru Testamentów (NORT), co wyklucza ryzyko zniszczenia, sfałszowania czy ukrycia dokumentu przez innych krewnych. 3. Zastosowanie w testamencie notarialnym zapisu windykacyjnego zapewnia dodatkowe bezpieczeństwo majątkowe: wyznaczony składnik (np. mieszkanie) przechodzi na wskazaną osobę z mocy samego prawa z chwilą śmierci spadkodawcy. Wyklucza to konieczność sądowego działu spadku z pozostałymi krewnymi. Jeżeli natomiast pod pojęciem „zapisu” rozumie się umowę darowizny u notariusza, własność przechodzi od razu za życia darczyńcy, co całkowicie wyłącza dany przedmiot z postępowania spadkowego, choć w przypadku obu tych instytucji należy pamiętać o ewentualnym ryzyku roszczeń pominiętych spadkobierców ustawowych o zachowek. Pozdrawiam. Adw. Tomasz R. Weigt, tel. 601-225-208

Testament jest czynnością prawną, w której spadkodawca określa, kto ma po nim dziedziczyć i może zawrzeć w nim również określone rozrządzenia majątkowe. Co do zapisów są to instytucje prawa spadkowego i stanowią "część" testamentu - należy rozróżnić zapis zwykły i zapis windykacyjny. Przy zapisie zwykłym spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę do spełnienia określonego świadczenia na rzecz zapisobiercy, np. wypłaty określonej kwoty lub przeniesienia własności rzeczy. Zapisobiercy przysługuje wówczas roszczenie wobec spadkobiercy np. o wydanie konkretnej rzeczy lub kwoty. Taki zapis może znaleźć się w testamencie pisemnym zwykłym oraz w testamencie notarialnym. Natomiast zapis windykacyjny może być ustanowiony wyłącznie w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego. Jego skutkiem jest bezpośrednie nabycie przez zapisobiercę określonego składnika majątku z chwilą śmierci spadkodawcy, np. nieruchomości. Z punktu widzenia bezpieczeństwa i pewności realizacji woli spadkodawcy, w przypadku przekazania konkretnego składnika majątku, np. mieszkania, zapis windykacyjny w testamencie notarialnym zapewnia co do zasady większą pewność niż zapis zwykły, ponieważ nie wymaga późniejszego wykonania przez spadkobiercę tj. "przenoszenia" prawa własności nieruchomości. Należy jednak pamiętać, że zarówno testament, jak i instytucja zapisu windykacyjnego mają wpływ na roszczenia o zachowek, dlatego przy planowaniu spadkowym warto uwzględnić sytuację rodzinną oraz cały skład majątku. Kacper Szreder radca prawny, tel. 506-691-756