Jak zabezpieczyć partnerkę przy wspólnej budowie domu przed roszczeniem dziecka o zachowek?

Dzień dobry, w polskim prawie dziecko jest spadkobiercą ustawowym po rodzicu, niezależnie od rozwodu i nowego związku rodzica. Partnerka pozostająca poza małżeństwem nie dziedziczy z ustawy. Jeżeli nie sporządzi Pan testamentu, Pana udział w działce, domu i pozostałym majątku przypadnie dziecku na podstawie art. 931 Kodeksu cywilnego. Jeżeli testamentem powoła Pan partnerkę do spadku, dziecko co do zasady nie będzie dziedziczyć jako spadkobierca, ale zachowa roszczenie o zachowek na podstawie art. 991 k.c. Przy jednym dziecku jego zachowek wynosi zwykle połowę udziału, który odziedziczyłoby ustawowo; gdy dziecko jest małoletnie w chwili śmierci spadkodawcy — dwie trzecie tego udziału. Jest to roszczenie pieniężne, które może obciążyć partnerkę. Najważniejsze jest, aby działka i dom zostały nabyte w wyraźnie określonych udziałach, odpowiadających rzeczywistym nakładom, np. po 1/2 albo w innej proporcji. Śmierć jednego współwłaściciela nie powoduje automatycznego przejścia jego udziału na drugiego — do spadku wejdzie wyłącznie Pana udział. Udział partnerki pozostanie jej własnością i nie będzie dziedziczony przez Pana dziecko. Warto sporządzić testament powołujący partnerkę do Pana udziału w nieruchomości albo ustanawiający na jej rzecz zapis windykacyjny tego udziału w testamencie notarialnym. Nie usuwa to jednak prawa dziecka do zachowku. Testament notarialny ogranicza natomiast ryzyko sporów co do treści i ważności rozrządzenia. Pełne wyłączenie dziecka od dziedziczenia i zachowku jest możliwe tylko w ograniczonych sytuacjach: 1) wydziedziczenie w testamencie, ale wyłącznie z przyczyn wskazanych w art. 1008 k.c., np. uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych lub ciężkiego, uporczywie nagannego postępowania; przy pięcioletnim dziecku co do zasady nie będzie to rozwiązanie realne ani uzasadnione; 2) zrzeczenie się dziedziczenia przez dziecko w umowie z Panem zawartej w formie aktu notarialnego (art. 1048 k.c.), co co do zasady obejmuje również zachowek. W przypadku małoletniego wymagałoby to działania jego przedstawiciela, zgody sądu rodzinnego oraz rozwiązania ewentualnego konfliktu interesów. Sąd ocenia przede wszystkim dobro dziecka, więc uzyskanie zgody na pozbawienie pięcioletniego dziecka przyszłych praw spadkowych może być bardzo trudne, wręcz niemożliwe.

Dzień dobry. 1. Samo wyłączenie dziecka od dziedziczenia prawa własności nieruchomości wymaga sporządzenia testamentu (najlepiej notarialnego) z powołaniem partnerki do całości spadku bądź z ustanowieniem na jej rzecz zapisu windykacyjnego udziału w nieruchomości (art. 981¹ Kodeksu cywilnego). Dzięki temu po Pana śmierci dziecko nie stanie się współwłaścicielem działki ani domu, a wyłączną właścicielką nieruchomości zostanie partnerka. 2. Testament nie chroni jednak przed roszczeniem o zachowek. Zgodnie z art. 991 § 1 k.c. małoletniemu dziecku przysługuje roszczenie pieniężne w podwyższonej wysokości, wynoszącej 2/3 wartości udziału spadkowego, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Pięcioletniego dziecka nie można skutecznie wydziedziczyć w testamencie (art. 1008 k.c.), ponieważ ze względu na wiek nie można przypisać mu zawinionego i uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych. Darowizna udziału na rzecz partnerki również nie rozwiąże problemu, gdyż darowizny dolicza się do substratu zachowku (art. 993 k.c.). 3. Skuteczną ochroną prawną przed roszczeniem o zachowek jest umowa dożywocia (art. 908 k.c.). W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem pogląd, że dożywocie ma charakter odpłatny i wzajemny, przez co wartość nieruchomości lub udziału przeniesionego w zamian za dożywotnie utrzymanie nie podlega zaliczeniu na poczet substratu zachowku na podstawie art. 993 k.c. Zbycie przez Pana udziału w nieruchomości na rzecz partnerki w tym trybie wyłącza roszczenia finansowe dziecka wobec tego składnika majątku. Pozdrawiam. Adw. Tomasz R. Weigt, tel. 601-225-208