Jak zabezpieczyć małżonkowi dożywotnie prawo do domu bez konieczności spłaty dzieci?

Dzień dobry. 1. Umowa dożywocia nie może działać „w dwie strony” jako zabezpieczenie na wypadek śmierci. Dożywocie wywołuje skutek natychmiastowy – przenosi własność nieruchomości za życia w zamian za dożywotnie utrzymanie. Polskie prawo zakazuje umów o spadek po osobie żyjącej oraz zawierania wspólnych testamentów przez małżonków. 2. Najskuteczniejszym instrumentem gwarantującym samo zamieszkanie jest ustanowienie wzajemnej, dożywotniej i nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania (art. 296 k.c.) na udziałach w nieruchomości w drodze aktu notarialnego. Służebność wpisana do księgi wieczystej jest skuteczna względem każdoczesnego właściciela nieruchomości i wygasa dopiero z chwilą śmierci uprawnionego. Oznacza to, że niezależnie od tego, kto odziedziczy udział po zmarłym, spadkobiercy nie mogą usunąć drugiego małżonka z domu. 3. Służebność osobista nie rozwiązuje jednak kwestii rozliczeń finansowych. W przypadku dziedziczenia udziału przez dzieci z ustawy stają się one współwłaścicielami. Z kolei powołanie małżonka do całości spadku w testamencie rodzi po stronie dzieci zmarłego roszczenie o zachowek (dla małoletniego to 2/3 wartości udziału spadkowego, dla pełnoletniego – 1/2). Wyłączenie prawa do zachowku jest możliwe wyłącznie poprzez skuteczne wydziedziczenie w testamencie (art. 1008 k.c., np. z powodu uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych), co jednak wymaga wykazania ściśle określonych przesłanek. Ustanowiona za życia służebność mieszkania obciąża jednak nieruchomość i obniża jej wartość rynkową, co bezpośrednio zmniejsza kwotę ewentualnych spłat lub zachowku. 4. W kwestii docelowego podziału majątku na troje dzieci po śmierci obojga z Państwa należy mieć na uwadze, że żyjący małżonek, ma pełną swobodę w dysponowaniu swoim majątkiem i może w każdym czasie zmienić własny testament. Pasierbowie nie dziedziczą z ustawy po ojczymie czy macosze (chyba, że reszta rodziny odrzuci spadek). Chcąc zagwarantować dzieciom równe udziały po śmierci obojga rodziców, rozważyć można powołanie dzieci do dziedziczenia udziałów w nieruchomości z jednoczesnym obciążeniem ich udziałów zapisem windykacyjnym dożywotniej służebności mieszkania na rzecz żyjącego małżonka. Pozdrawiam. Adw. Tomasz R. Weigt, tel. 601-225-208