Odszkodowania dla Świadków Jehowy – Łódź

Odszkodowania dla Świadków Jehowy – Łódź

Do mojej kancelarii zgłosiła się osoba, której ojciec w latach 50. XX wieku został skazany na karę czterech lat pozbawienia wolności wyłącznie z powodu bycia Świadkiem Jehowy. Klient zapytał, czy w takiej sprawie – mimo że ojciec już nie żyje – możliwe jest dochodzenie roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa.

Odpowiedź brzmi: tak, w określonych sytuacjach istnieją ku temu podstawy prawne . W praktyce funkcjonują dwie odrębne drogi dochodzenia roszczeń , zależne od okoliczności konkretnej sprawy.

Pierwsza droga – tzw. „ustawa lutowa”

Pierwszą możliwością jest skorzystanie z ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego , potocznie nazywanej ustawą lutową . Przewiduje ona możliwość stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

W tym trybie w pierwszej kolejności wszczyna się postępowanie sądowe, którego celem jest stwierdzenie nieważności wyroku . Warunkiem jest wykazanie, że:

• czyn przypisany skazanemu był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego,

• albo że orzeczenie wydano właśnie z powodu takiej działalności,

• ewentualnie że dotyczyło ono oporu wobec kolektywizacji lub obowiązkowych dostaw.

Postępowanie toczy się przed sądem okręgowym lub wojskowm sąd okręgowy – zgodnie z przepisami kodeksu postępowania karnego. W toku sprawy można powoływać dokumenty archiwalne, a także świadków, jeżeli jeszcze żyją i są w stanie potwierdzić przydatne dla sprawy okoliczności.

Jeżeli sąd stwierdzi nieważność orzeczenia, otwiera się droga do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie i zadośćuczynienie . W przypadku gdy osoba represjonowana już nie żyje, z takim roszczeniem mogą wystąpić jej najbliżsi: małżonek, dzieci lub rodzice. Warto pamiętać, że postępowanie odszkodowawcze jest odrębną procedurą i obowiązuje w nim 10-letni termin na zgłoszenie roszczeń. Samo postępowanie o stwierdzenie nieważności nie jest ograniczone terminem.

Ten tryb ma zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy bycie Świadkiem Jehowy było jedynie pretekstem, a faktyczną przyczyną represji była działalność o charakterze politycznym lub niepodległościowym .

Druga droga – wznowienie postępowania karnego

Druga możliwość dotyczy spraw, w których dana osoba została skazana wyłącznie za przynależność do wyznania Świadków Jehowy . W realiach PRL uznawano ich często za członków rzekomo „tajnego związku”, którego istnienie i cele miały być ukrywane przed organami państwa. Ówczesny kodeks karny penalizował takie zachowania, co prowadziło do masowych skazań, ciężkich prac przymusowych (np. w kamieniołomach) oraz licznych tragedii osobistych.

Współczesne prawo nie przewiduje karalności takich czynów – nie można karać nikogo za wyznawaną wiarę. Dlatego obecnie możliwe jest wystąpienie z wnioskiem o wznowienie postępowania karnego , opartym na przesłance, że:

• skazany nie popełnił czynu,

• albo czyn nie stanowił przestępstwa i nie podlegał karze.

Wniosek o wznowienie składa się do właściwego sądu okręgowego. Postępowanie to objęte jest przymusem adwokacko-radcowskim . Po skutecznym wznowieniu i uchyleniu wyroku możliwe jest wystąpienie z roszczeniem o zadośćuczynienie za niesłuszne pozbawienie wolności . Także w tym trybie brak jest terminu na złożenie wniosku o wznowienie.

Tło historyczne

Świadkowie Jehowy byli jedną z najbardziej prześladowanych grup wyznaniowych w okresie PRL. Odmawiali m.in. służby wojskowej i udziału w ćwiczeniach wojskowych z powodów religijnych, co w szczególności w latach 50. XX wieku prowadziło do fal aresztowań i surowych wyroków. Działania te miały na celu złamanie oporu wobec ówczesnej władzy i zniechęcenie do praktykowania wiary.

Dziś warto wrócić do tych spraw – poszukać dokumentów, porozmawiać z rodziną, spróbować naprawić historyczną niesprawiedliwość , nawet jeżeli osoba represjonowana już nie żyje. Dla wielu rodzin równie ważne jak odszkodowanie jest oczyszczenie dobrego imienia bliskiego.

Zajmuję się sprawami dotyczącymi odszkodowań i rehabilitacji osób represjonowanych na terenie całej Polski . Mogę przygotować odpowiednie wnioski do samodzielnego złożenia przez klienta albo poprowadzić całą sprawę jako radca prawny , od analizy dokumentów po reprezentację przed sądem.

radca prawny Elżbieta Walczak

www.walczaklegal.com

telefon: 576 777 064