Zachowek od działki darowanej synowi i synowej ponad 10 lat przed śmiercią matki.

Dzień dobry, z chwilą śmierci matki w 2024 r. ustała wspólność majątkowa małżeńska. Przy założeniu równych udziałów (art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), 1/2 mieszkania należała do ojca, a druga 1/2 weszła do spadku po matce. Po matce dziedziczyli z ustawy: mąż oraz każde z trojga dzieci, po 1/4 spadku (art. 931 § 1 k.c.). Oznacza to, że przed śmiercią ojca jego udział w mieszkaniu wynosił łącznie 5/8, a każde dziecko miało po 1/8. Po śmierci ojca w 2026 r. jego spadek — obejmujący m.in. udział 5/8 w mieszkaniu — dziedziczy troje dzieci po 1/3. Gdyby nie rozliczenia darowizny przy dziale spadku, końcowo każde dziecko miałoby ekonomicznie po 1/3 mieszkania. Stwierdzenie nabycia spadku jedynie potwierdzi te udziały; samo przez się nie dzieli mieszkania. Do fizycznego lub finansowego podziału potrzebny będzie następnie dział spadku po obojgu rodzicach, połączony z podziałem majątku wspólnego. Darowizna dokonana przez matkę na rzecz syna i jego żony nie zmienia ustawowych udziałów spadkowych, ale może podlegać zaliczeniu na schedę syna przy dziale spadku po matce, zgodnie z art. 1039–1042 k.c. Dotyczy to darowizny otrzymanej przez spadkobiercę — syna — chyba że matka zwolniła go z obowiązku zaliczenia, czego z opisu nie wynika. W związku z powyższym, bez analizy dokumentów nie jest możliwe udzielenie pełnej odpowiedzi. W przypadku zainteresowania zleceniem takiej analizy proszę o kontakt. Pozdrawiam adw. Mateusz Frąckowiak

Dzień dobry. 1. W skład spadku po matce wchodzi 1/2 udziału w mieszkaniu (druga połowa należała do ojca z racji ustania wspólności majątkowej). Udział matki odziedziczyli w częściach równych (po 1/4) ojciec oraz troje dzieci. Po śmierci ojca w 2026 r. jego łączny udział w mieszkaniu (5/8) przypada trójce dzieci w częściach równych (po 1/3), co ostatecznie daje każdemu z rodzeństwa po 1/3 udziału w nieruchomości. Przy dziale spadku po matce darowizna działki podlega zaliczeniu na schedę spadkową na podstawie art. 1039 Kodeksu cywilnego, jednak zaliczeniu podlega wyłącznie 1/2 wartości działki przypadająca synowi (część darowana synowej nie podlega zaliczeniu, gdyż nie jest ona spadkobiercą). Jeżeli wartość połowy darowizny przewyższa schedę spadkową syna, nie zwraca on nadwyżki, lecz nie uczestniczy w podziale czystego spadku po matce (art. 1040 k.c.). Podstawę wyliczenia zachowku (tzw. substrat zachowku) ustala się, dodając do czystej wartości spadku po matce (wartość jej 1/2 mieszkania pomniejszona o ewentualne długi) wartość podlegającej doliczeniu części darowizny, wyliczaną według stanu działki z dnia darowizny, a według cen aktualnych z chwili orzekania. 2. Córki mogą żądać zachowku wyłącznie od brata i wyłącznie od 1/2 wartości darowanej działki. Zgodnie z art. 994 § 1 k.c. darowizn dokonanych dawniej niż 10 lat przed śmiercią nie dolicza się do spadku tylko wtedy, gdy zostały dokonane na rzecz osób niebędących spadkobiercami. Ponieważ synowa jest osobą obcą w rozumieniu prawa spadkowego, darowizna na jej rzecz (1/2 działki) po 10 latach definitywnie korzysta z ochrony i nie wchodzi do podstawy zachowku. Natomiast darowizna na rzecz syna – jako spadkobiercy ustawowego – podlega doliczeniu do spadku bez względu na upływ czasu. Córki mogą domagać się od brata uzupełnienia zachowku w części, w jakiej ich ustawowy zachowek (1/2, a przy trwałej niezdolności do pracy 2/3 wartości udziału spadkowego) nie został pokryty odziedziczonym udziałem w mieszkaniu. Ponadto ojcu za życia przysługiwało roszczenie o zachowek po żonie, a zgodnie z art. 1002 k.c. roszczenie to przeszło na jego spadkobierców, gdyż córki należą do kręgu osób uprawnionych do zachowku po matce. Każda z córek nabyła w spadku po ojcu uprawnienie do dochodzenia 1/3 należnego mu zachowku. 3. Roszczenie o zachowek po matce nie uległo przedawnieniu. Zgodnie z art. 1007 § 2 k.c. przy dziedziczeniu ustawowym roszczenie przeciwko obdarowanemu o uzupełnienie zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od dnia otwarcia spadku (czyli od daty śmierci matki w 2024 r.). Termin ten upłynie dopiero w 2029 r. i dotyczy on zarówno roszczeń własnych córek, jak i roszczeń odziedziczonych po ojcu, skierowanych przeciwko bratu. Natomiast po ojcu zmarłym w 2026 r. roszczenie o zachowek w ogóle nie powstaje, o ile ojciec nie sporządził testamentu ani nie dokonał za życia darowizn – jego majątek w postaci udziału w mieszkaniu podlega po prostu zwykłemu działowi spadku między trojgiem rodzeństwa. Pozdrawiam. Adw. Tomasz R. Weigt, tel. 601-225-208.