WIBOR przed TSUE: sprawa C-471/24

Sprawa C-471/24 to pierwsze tak szeroko komentowane odesłanie prejudycjalne z Polski dotyczące kredytów złotowych o zmiennym oprocentowaniu opartym o WIBOR . Sąd Okręgowy w Częstochowie – rozpoznając spór konsumenta z bankiem – poprosił Trybunał Sprawiedliwości UE o wykładnię kluczowych przepisów dyrektywy 93/13 o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich.

Pytania są cztery i tworzą logiczną sekwencję: od tego, czy w ogóle wolno badać „WIBOR + marża” w świetle dyrektywy 93/13, przez standard przejrzystości, po ocenę nieuczciwości i wreszcie – ewentualne skutki dla dalszego obowiązywania umowy.

Jakiej umowy dotyczy spór: data, kwota i konstrukcja oprocentowania

Z akt sprawy (przywołanych w opinii Rzeczniczki Generalnej TSUE) wynika, że:

• 18 czerwca 2019 r. konsument zwrócił się do banku o kredyt hipoteczny w wysokości ok. 400 tys. zł i został ogólnie poinformowany o ryzyku kredytów ze zmienną stopą, ale – jak wynika z opisu – bez wyjaśnień, jak działa konkretny wskaźnik referencyjny
• 1 sierpnia 2019 r. strony zawarły umowę kredytu hipotecznego na 20 lat , na kwotę ok. 400 000 PLN z przeznaczeniem na zakup lokalu mieszkalnego
• Kredyt był oprocentowany zmiennie: WIBOR + stała marża , a stopa miała być aktualizowana zgodnie ze zmianami WIBOR w okresach półrocznych
• W ogólnych warunkach umowy WIBOR 6M opisano jako wskaźnik depozytów złotowych na rynku międzybankowym, publikowany przez administratora ( wskazano GPW Benchmark S.A. ) oraz ujęto wzmianki o ryzyku wzrostu rat przy wzroście wskaźnika. Później zawarto też aneks na wypadek istotnej zmiany lub zaprzestania publikacji WIBOR 6M .

Po bezskutecznej reklamacji w banku konsument wniósł powództwo dotyczące rozliczeń z umowy oraz (alternatywnie) skutków prawnych klauzuli oprocentowania.

Cztery pytania prejudycjalne: o co pyta Sąd i dlaczego to ważne

Pytanie 1: czy w ogóle można badać klauzule oparte o WIBOR (art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13)?

Sąd pyta, czy przepis wyłączający z dyrektywy 93/13 warunki „odzwierciedlające przepisy ustawowe lub wykonawcze” nie blokuje kontroli klauzul zmiennego oprocentowania, jeśli są one oparte o WIBOR. Innymi słowy: czy „WIBOR + marża” to element wynikający z prawa w takim stopniu, że nie podlega kontroli abuzywności , czy jednak jest to rozwiązanie kontraktowe, które Sąd może oceniać.

Pytanie 2: jeśli badanie jest dopuszczalne, czy wyłączenie dla „głównego przedmiotu umowy/ceny” ogranicza kontrolę (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13)?

Drugie pytanie jest zadane „warunkowo” – na wypadek twierdzącej odpowiedzi na pytanie pierwsze. Sąd pyta, czy art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 (mechanizm, który w praktyce wiąże się z kontrolą przejrzystości postanowień dotyczących ceny/świadczenia głównego) pozwala badać postanowienia oparte o WIBOR . To pytanie wprost dotyka osi sporu: czy klauzula oprocentowania – jako element ceny kredytu – może być kontrolowana, gdy konsument nie otrzymał informacji pozwalających zrozumieć ekonomiczne skutki zmiennej stopy.

Pytanie 3: kiedy klauzula WIBOR może być „nieuczciwa” (art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13)?

Formułując trzecie pytanie Sąd rozważa, czy postanowienia oparte o WIBOR mogą zostać uznane za sprzeczne z dobrą wiarą i rażąco nierównoważące prawa i obowiązki stron, jeżeli konsument został niewłaściwie poinformowany o ryzyku zmiennej stopy , w tym m.in. nie wyjaśniono mu mechanizmu ustalania wskaźnika, a ryzyko wzrostu stóp zostało rozłożone nieproporcjonalnie.

W praktyce to pytanie sprowadza się do ustalenia, co bank musi realnie wyjaśnić, aby konsument mógł świadomie ocenić konsekwencje „WIBOR + marża” .

Pytanie 4: co dalej z umową, jeśli klauzula WIBOR okaże się nieuczciwa (art. 6 ust. 1 i inne przepisy dyrektywy 93/13)?

Czwarte pytanie dotyczy skutków. Sąd pyta, czy – gdyby klauzula zmiennego oprocentowania oparta o WIBOR została uznana za nieuczciwą – umowa może dalej obowiązywać z samą marżą , co wprost oznaczałoby zmianę oprocentowania ze zmiennego na stałe (bo pozostaje stały składnik).

To pytanie jest szczególnie istotne dla praktyki, bo wskazuje jeden z głównych „scenariuszy procesowych”: czy sąd może usunąć WIBOR i zostawić marżę jako jedyne oprocentowanie, czy też konsekwencje muszą być inne (np. upadek klauzuli i dalsze rozliczenia według reguł dyrektywy).

Dlaczego te pytania mają charakter przełomowy

Pytania Sądu Okręgowego w Częstochowie nie dotyczą samej wysokości WIBOR w sensie ekonomicznym. Dotyczą one konstrukcji prawnej: granic kontroli postanowień: WIBOR + marża w umowie konsumenckiej oraz tego, jakie konsekwencje może mieć ewentualna abuzywność takiej klauzuli dla dalszego życia umowy.

W centrum sporu leży więc nie tylko sam wskaźnik, lecz przede wszystkim pytanie o standard rzetelnej informacji i przejrzystości w kredytach hipotecznych o zmiennym oprocentowaniu.

Jeżeli jesteście Państwo zainteresowanie prowadzeniem sprawy kredytu frankowego lub kredytu opartego o WIBOR zapraszam do mojej Kancelarii.