„WIBOR + marża” pod kontrolą Sądu

„WIBOR + marża” pod kontrolą Sądu, ale tylko gdy zabrakło przejrzystości – odpowiedź na drugie pytanie prejudycjalne w sprawie C-471/24

W opinii w sprawie C-471/24 Rzeczniczka Generalna TSUE zajęła stanowisko , które może wyznaczyć praktyczny kierunek dla sporów o kredyty złotowe oparte o WIBOR. O ile pierwsze pytanie Sądu Okręgowego w Częstochowie dotyczyło tego, czy w ogóle wolno badać takie klauzule na gruncie dyrektywy 93/13, o tyle drugie pytanie dotyka sedna: czy, i pod jakim warunkiem wolno badać nieuczciwość postanowienia, które kształtuje cenę kredytu, czyli zmienne oprocentowanie „WIBOR + marża” .

Jak brzmiało drugie pytanie prejudycjalne

Sąd zapytał wprost: jeżeli dyrektywa 93/13 ma zastosowanie , to czy art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy rozumieć tak, że pozwala badać postanowienia umowne dotyczące zmiennego oprocentowania opartego o WIBOR .

To pytanie nie jest techniczne. Artykuł 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 wprowadza bowiem znany w prawie konsumenckim bezpiecznik: warunki dotyczące głównego przedmiotu umowy lub relacji ceny do świadczenia co do zasady nie podlegają ocenie ich treści pod kątem nieuczciwości – o ile są sformułowane prostym i zrozumiałym językiem .

Odpowiedź Rzeczniczki Generalnej: kontrola jest możliwa, gdy nie ma przejrzystości

Rzeczniczka Generalna proponuje TSUE odpowiedź jednoznaczną:

Art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 pozwala na ocenę nieuczciwego charakteru klauzuli „WIBOR 6M + marża”, jeżeli warunek nie został sformułowany prostym i zrozumiałym językiem, czyli nie spełnia wymogu przejrzystości.

W praktyce jest to rozwiązanie „warunkowe”: klauzula oprocentowania – nawet jeśli dotyczy ceny kredytu – nie zyskuje immunitetu tylko dlatego, że określa świadczenie główne. Ochrona wynikająca z art. 4 ust. 2 działa tylko wtedy, gdy konsument rzeczywiście mógł zrozumieć mechanizm i ekonomiczne konsekwencje zmiennej stopy .

Główny przedmiot umowy – najpierw kwalifikacja, potem przejrzystość

Rzeczniczka Generalna porządkuje analizę w klasycznym, ale ważnym dla spraw WIBOR układzie. Po pierwsze, wskazuje, że sporny warunek przewiduje wynagrodzenie Banku w postaci odsetek obliczanych według zmiennej stopy opartej o WIBOR – a więc, z zastrzeżeniem oceny Sądu krajowego, może to być postanowienie wchodzące w zakres głównego przedmiotu umowy .

Po drugie, Rzeczniczka Generalna podkreśla, że nawet jeśli warunek dotyczy głównego przedmiotu umowy, wymóg prostego i zrozumiałego języka obowiązuje zawsze . Dopiero spełnienie tego wymogu może ograniczyć sądową kontrolę nieuczciwości na podstawie art. 4 ust. 2.

Co oznacza przejrzystość w sporach o WIBOR

W opinii mocno wybrzmiewa, że prosty i zrozumiały język nie sprowadza się do poprawności formalnej. Chodzi o to, czy konsument dostał informacje, które pozwoliły mu oszacować przede wszystkim całkowity koszt kredytu i zrozumieć, jak zmienność stopy może wpłynąć na jego zobowiązanie. Rzeczniczka akcentuje, że to do Sądu krajowego należy ustalenie – w świetle wszystkich okoliczności zawarcia umowy – czy informacje istotne dla zakresu zobowiązania zostały przekazane wystarczająco precyzyjnie i dokładnie .

Co istotne, Rzeczniczka Generalna wskazuje, że przy kredycie opartym o wskaźnik referencyjny obowiązek informacyjny kredytodawcy jest wprost opisany w art. 13 ust. 1 lit. ea) dyrektywy 2014/17: Bank ma przekazać konsumentowi (1) nazwę wskaźnika, (2) nazwę administratora oraz (3) informację o potencjalnych konsekwencjach dla konsumenta . Informacje te muszą umożliwiać przeciętnemu konsumentowi dostęp do publicznych danych i zapoznanie się z głównymi elementami metody oraz czynnikami wpływającymi na zakres jego zobowiązania, w tym przede wszystkim z ryzykiem wahań oprocentowania.

Informacja ma być wystarczająca i nie może sugerować fałszywego obrazu

Rzeczniczka Generalna dookreśla też, jak Bank może realizować obowiązek informacyjny. Dopuszcza, że informacje mogą być przekazywane bezpośrednio albo pośrednio , ale efekt ma być jeden: konsument ma otrzymać przekaz, który ujawnia metodę i główne elementy powodujące wahania wskaźnika oraz nie daje zniekształconego obrazu jego charakteru .

Jednocześnie opinia wyznacza granicę – jak szczegółowo. Wymóg przejrzystości z dyrektywy 93/13 – interpretowany w związku z rozporządzeniem benchmarkowym 2016/1011 – nie wymaga, by Bank samodzielnie przekazywał bardziej szczegółowe informacje o metodzie wyznaczania wskaźnika niż te, których wymaga reżim benchmarków; szczegóły mają być publikowane lub udostępniane przez administratora.

Skutek dla rynku – spory przesuwają się na pole: co Bank powiedział i jak

Wniosek z odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne jest praktyczny: klauzule „WIBOR 6M + marża” będą odporne na kontrolę treściową tylko wtedy, gdy Bank wykaże, że postanowienie było transparentne , a konsument mógł realnie zrozumieć jego konsekwencje. Jeżeli Sąd dojdzie do wniosku, że wymóg przejrzystości nie został spełniony, art. 4 ust. 2 nie zablokuje badania nieuczciwego charakteru takiego warunku .

„WIBOR + marża” pod kontrolą Sądu