Testament a zapis zwykły i zapis windykacyjny

Testament to akt ostatniej woli spadkodawcy, w którym decyduje on o losie swojego majątku po śmierci. Może zawierać m.in. powołanie spadkobierców, zapisy, polecenia i inne postanowienia. Zapis zwykły i zapis windykacyjny nie są samodzielnymi aktami — to konkretne rodzaje rozrządzeń, które mogą pojawić się wyłącznie wewnątrz testamentu.

Zapis zwykły (art. 968 i n. KC).

Spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę (ustawowego lub testamentowego) albo innego zapisobiercę (dalszy zapis) do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapisobiercy).

  • Skutek jest obligacyjny: z chwilą śmierci spadkodawcy przedmiot wchodzi do spadku i przechodzi na spadkobiercę. Zapisobierca uzyskuje tylko roszczenie o wykonanie zapisu (może żądać wydania rzeczy, zapłaty pieniędzy itd.). Własność przechodzi dopiero przy wykonaniu zapisu.
  • Forma: dowolny ważny testament (własnoręczny, notarialny, allograficzny itd.).
  • Przedmiot: praktycznie dowolne świadczenie majątkowe (konkretna rzecz, suma pieniężna, prawo, nawet świadczenie okresowe).
  • Dopuszczalne są warunek i termin.
  • Roszczenie przedawnia się z upływem 5 lat od wymagalności.

Jeśli spadkobierca nie wykonuje zapisu, zapisobierca musi dochodzić roszczenia na drodze sądowej.

Zapis windykacyjny (art. 981¹ i n. KC)

Instytucja wprowadzona w 2011 r. Spadkodawca postanawia, że oznaczona osoba nabywa konkretny przedmiot z chwilą otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy).

  • Skutek jest rzeczowy (rozporządzający): własność lub prawo przechodzi na zapisobiercę windykacyjnego z mocy prawa, automatycznie, bez pośrednictwa spadkobierców. Przedmiot co do zasady nie wchodzi do ogólnej masy spadkowej w ten sam sposób.
  • Forma: wyłącznie testament notarialny. W testamencie własnoręcznym taki zapis jest nieważny (może ewentualnie zostać potraktowany jako zapis zwykły).
  • Przedmiot — katalog zamknięty:
    • rzecz oznaczona co do tożsamości (np. konkretne mieszkanie, samochód),
    • zbywalne prawo majątkowe,
    • przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne,
    • ustanowienie użytkowania lub służebności,
    • ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej.
  • Nie można zapisać windykacyjnie sumy pieniężnej ani rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku.
  • Warunek lub termin co do zasady uważa się za nieistniejące; jeśli były istotne dla woli spadkodawcy — zapis windykacyjny jest nieważny i może wywołać skutki zapisu zwykłego.
  • Do zapisobiercy windykacyjnego stosuje się odpowiednio przepisy o spadkobiercach (przyjęcie/odrzucenie, zdolność do dziedziczenia, niegodność). Można go obciążyć zapisem zwykłym.

Zapis windykacyjny jest bezskuteczny, jeśli w chwili śmierci przedmiot nie należał do spadkodawcy albo spadkodawca był zobowiązany do jego zbycia.

Relacja między nimi

Testament jest ramą — zarówno zapis zwykły, jak i windykacyjny istnieją tylko jako jego treść. W jednym testamencie notarialnym można połączyć powołanie spadkobierców, zapisy windykacyjne (konkretne rzeczy idą od razu do wskazanych osób) i zapisy zwykłe (obowiązki spadkobierców lub nawet zapisobierców windykacyjnych). Kluczowa różnica praktyczna:

  • Zapis zwykły = spadkobierca najpierw dziedziczy, a potem musi „oddać” (zapisobierca jest w pozycji wierzyciela).
  • Zapis windykacyjny = wskazana osoba staje się właścicielem od razu z chwilą śmierci (pozycja zbliżona do spadkobiercy, ale tylko co do konkretnego składnika).

Zapis windykacyjny daje zapisobiercy silniejszą i szybszą ochronę, ale jest sztywniejszy (forma notarialna, ograniczony przedmiot, brak warunku/terminu). Zapis zwykły jest bardziej elastyczny. Wybór zależy od celu: konkretna nieruchomość lub firma dla konkretnej osoby bez ryzyka opóźnień i sporów ze spadkobiercami — lepiej zapis windykacyjny (u notariusza). Pieniądze, świadczenie odroczone lub uzależnione od warunku — zapis zwykły. Przepisy te znajdują się w Księdze IV Kodeksu cywilnego (Dział III: Zapis i polecenie).

Jeżeli masz podobny problem zapraszamy do kontktu z Naszą Kancelarią.

Wszelkie informacje o Naszej Kancelarii znajdują się na następujących stronach:

Zapraszamy do kontaktu

Adwokat Arkadiusz Malak