Mandaty za przewinienia drogowe nakładane w Król. Niderlandów na polskich przewoźników - jak się bronić

Podstawa prawna i jurysdykcja NL wobec polskich kierowców

Wykroczenia drogowe popełnione na terenie Niderlandów podlegają jurysdykcji tego kraju na zasadzie terytorialności. Oznacza to, że polski kierowca naruszający przepisy w NL może zostać tam ukarany mandatem lub grzywną. Bezpośrednio w Polsce taka kara nie jest jednak wykonalna – polski Kodeks wykroczeń ogranicza odpowiedzialność do czynów popełnionych na terytorium RP (art. 3 §1 KW) i tylko wyjątkowe przepisy pozwalałyby ścigać wykroczenie z zagranicy. Dlatego w praktyce stosuje się mechanizmy współpracy międzynarodowej UE: mandat nałożony w innym państwie UE musi zostać uznany przez polski sąd, aby mógł być wykonany w Polsce. Dopiero po takiej procedurze zagraniczna kara finansowa staje się w Polsce prawomocna i egzekwowalna. Unijną podstawą prawną jest tu decyzja ramowa Rady 2005/214/WSiSW, która wprowadziła zasadę wzajemnego uznawania kar pieniężnych między państwami UE.

Procedura uznania i egzekucji mandatu z NL w Polsce

Procedura wygląda następująco: organ niderlandzki (np. Centraal Justitieel Incassobureau, CJIB ) wydaje prawomocne orzeczenie o karze pieniężnej (mandacie) za wykroczenie drogowe i przekazuje je wraz ze specjalnym zaświadczeniem do Polski. Polska wyznaczyła właściwy organ (sąd) do przyjęcia takiego wniosku – zazwyczaj sprawa trafia do sądu rejonowego miejsca zamieszkania ukaranego. Sąd polski nie prowadzi ponownego procesu co do wykroczenia, lecz sprawdza formalne wymogi i zgodność z prawem. Ustawa (Kodeks postępowania karnego) wymaga m.in., by zagraniczne orzeczenie było ostateczne (prawomocne) i aby dołączono kompletne zaświadczenie zawierające istotne informacje . Sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu z udziałem prokuratora oraz ukaranego i jego obrońcy (jeśli się stawią); w razie nieobecności obwinionego w Polsce można mu wyznaczyć obrońcę z urzędu. Decyzja polskiego sądu ma formę postanowienia o uznaniu i wykonaniu kary albo o odmowie wykonania. Na takie postanowienie przysługuje zażalenie (do sądu wyższej instancji). Po uprawomocnieniu się orzeczenia polskiego sądu zagraniczny mandat staje się tytułem egzekucyjnym w Polsce – jest przekazywany do wykonania według polskich przepisów. Grzywny orzeczone przez sądy (a taką staje się uznany mandat zagraniczny) są w Polsce egzekwowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w trybie egzekucji administracyjnej.

Warto dodać, że procedura nie jest uruchamiana w ogóle dla drobnych kwot – jeśli kara jest niższa niż równowartość 70 euro, państwo wykonujące może odmówić jej wykonania. Podstawy zakwestionowania wykonalności mandatu (odmowa uznania) Polski sąd może odmówić uznania i wykonania zagranicznego mandatu w ściśle określonych przypadkach. Najważniejsze z nich:

- braki formalne lub niespełnienie warunków prawnych – brak wymaganego zaświadczenia, jego niekompletność lub oczywista niezgodność z treścią orzeczenia spowoduje, że wniosek nie zostanie uwzględniony. Również kara poniżej 70 euro nie podlega egzekucji transgranicznej,

- brak tzw. podw ó jnej karalno ś ci czynu – co do zasady, je ś li dane zachowanie nie stanowi przest ę pstwa/wykroczenia w polskim prawie, można odmówić wykonania kary. Jednak w przypadku naruszeń przepisów ruchu drogowego zasada wzajemnego uznawania znosi wymóg podwójnej karalności – kraje UE z góry uznają te wykroczenia, nawet jeśli różnią się co do klasyfikacji. Dlatego np. fakt, że w PL za wykroczenie odpowiada kierowca, a w NL właściciel pojazdu, nie zablokuje uznania kary (jest to różnica proceduralna, a nie brak karalności samego czynu). W Holandii obowiązuje tzw. odpowiedzialność administracyjna właściciela pojazdu (Kentekenaansprakelijkheid). Nawet jeśli to nie właściciel prowadził, to on dostaje mandat,

- zakończone lub niedopuszczalne ściganie – Sąd odmówi uznania, jeśli względem tego samego czynu tej samej osoby zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie w innym państwie członkowskim i kara została wykonana (zasada ne bis in idem ). Odmowa nastąpi też, gdy w Polsce nastąpiło przedawnienie wykonania kary (jeśli czyn podlegałby jurysdykcji polskiej) albo gdy sprawca z mocy prawa polskiego nie może ponosić odpowiedzialności (np. z powodu wieku – poniżej 17 lat, albo posiada immunitet itp.).

- brak jurysdykcji terytorialnej – jeżeli mandat dotyczy czynu popełnionego częściowo lub w całości na terytorium Polski, nasze władze mogą odmówić wykonania (bo to naruszenie kompetencji – takie sprawy powinny być ścigane w PL) . Tak samo jeśli czyn popełniono poza terytorium NL, a polskie prawo nie pozwala ścigać takiego czynu popełnionego za granicą . (W praktyce ruch drogowy dotyczy zwykle miejsca wykroczenia, więc te przesłanki rzadko mają zastosowanie – chyba że doszło do błędu co do miejsca zdarzenia).

- naruszenie praw do obrony i rzetelnego procesu – to najistotniejsza kategoria podstaw do odmowy. Jeśli z dokumentów wynika, że ukarany nie został należycie poinformowany o prawie i możliwości odwołania się od decyzji lub gdy orzeczenie wydano zaocznie pod nieobecność sprawcy bez zapewnienia mu odpowiedniej możliwości udziału w postępowaniu polski sąd może odmówić jego wykonania.
W szczególności, gdy obwinionego nie wezwano skutecznie na rozprawę w NL ani nie miał obrońcy, a mimo to wydano na niego mandat, albo gdy nie doręczono mu orzeczenia wraz z pouczeniem o prawie do odwołania – wykonanie takiego nakazu w Polsce godziłoby w prawo do obrony. Zgodnie z prawem UE i polskim, sąd może odstąpić od wykonania europejskiego mandatu właśnie gdy wykonanie naruszałoby podstawowe prawa lub zasady prawne – np. prawo do rzetelnego procesu. Innymi słowy, polski sąd ma prawo nie wykonać orzeczenia organu państwa członkowskiego, jeżeli stwierdzi, że w procedurze zagranicznej doszło do pogwałcenia praw obywatela (brak realnej możliwości obrony przed sądem itp.).

Skutki odmowy lub uznania mandatu zagranicznego

Jeżeli sąd w Polsce odmówi uznania/wykonania mandatu z NL, to kara nie może być tutaj przymusowo wyegzekwowana. Sprawa zostaje zamknięta po stronie polskiej – polski obywatel nie ponosi konsekwencji finansowych w kraju. Należy jednak mieć świadomość, że nie przekreśla to istnienia kary po stronie holenderskiej. W praktyce organy NL mogą nadal dochodzić należności u siebie – np. skierować sprawę do tamtejszego sądu. Wiele zależy od działań organów NL, które mogą uznać sprawę za nieopłacalną i jej nie kontynuować, albo przeciwnie – zapewnić już poprawną procedurę i podjąć kolejną próbę egzekucji. Jeżeli natomiast polski sąd uzna zagraniczny mandat i zarządzi jego wykonanie, to dla ukaranego ma to podobne skutki jak kara nałożona w Polsce. Należy liczyć się z obowiązkiem uiszczenia grzywny (już na rzecz polskich organów). W razie zwłoki mogą zostać doliczone odsetki czy koszty egzekucyjne.

Dodatkowe konsekwencje niezapłacenia mandatu

Ignorowanie mandatu z zagranicy bywa ryzykowne, zwłaszcza w ramach UE, gdzie obowiązują mechanizmy współpracy. Jeśli kierowca nie zapłaci i np. ponownie znajdzie się na terenie Niderlandów, tamtejsza policja może przy kontroli zażądać uregulowania zaległej grzywny, ewentualnie nałożyć dodatkową karę za zwłokę lub nawet zatrzymać pojazd do czasu zapłaty. W Holandii za niezapłacone w terminie mandaty naliczane są też wysokie odsetki i opłaty administracyjne, przez co kwota do uregulowania rośnie z czasem. Z kolei w Polsce nieopłacony mandat zagraniczny może trafić do egzekucji po pewnym czasie – jeśli spełnia wymogi formalne, polskie organy otrzymają informację z zagranicy i podejmą próbę ściągnięcia należności. Gdy kara nie jest prawidłowo przetłumaczona lub formalnie przekazana, jej egzekwowalność może być ograniczona – stąd czasem kierowcy unikają konsekwencji z powodów czysto proceduralnych

Odwołanie się od mandatu w Niderlandach

Na koniec warto zaznaczyć, że polski kierowca ma prawo bronić się również bezpośrednio w państwie, które nałożyło mandat. Mandaty za wykroczenia drogowe w Holandii często są wydawane w trybie administracyjnym (np. przez CJIB na podstawie zdjęcia z fotoradaru), ale tamtejsze prawo przewiduje tryb odwoławczy. Od decyzji o nałożeniu mandatu można w ciągu 6 tygodni złożyć sprzeciw do prokuratora w Holandii. Jest to tzw. sprzeciw (administratief beroep) składany do Prokuratora Generalnego (Officier van Justitie). Ważne jest to, że w Holandii wniesienie odwołania od mandatu administracyjnego (tzw. ustawa Muldera) często nie wstrzymuje obowiązku zapłaty – czasem trzeba wpłacić kaucję w wysokości mandatu, aby sprawa mogła toczyć się dalej przed sądem kantonu (Kantongerecht). Jeśli prokurator nie uwzględni naszych racji – następnie przysługuje odwołanie do holenderskiego sądu właściwego w sprawach karnych. Tym samym spełniona jest unijna zasada, że nawet kara nałożona przez organ administracyjny musi podlegać kontroli sądowej na wniosek ukaranego. Skorzystanie z takiego odwołania w NL może doprowadzić do uchylenia mandatu u źródła (np. gdy wykażemy, że to nie my prowadziliśmy pojazd, albo że doszło do pomyłki). W sytuacji gdy kierowca wie o mandacie i ma argumenty, często lepiej jest zareagować od razu w Holandii – dzięki temu uniknie się transgranicznej egzekucji. Jeśli jednak mandat dotrze do Polski i zostanie przekazany do wykonania, nadal istnieje możliwość obrony przed polskim sądem na wyżej opisanych zasadach (podważając wykonalność kary z przyczyn formalnoprawnych lub naruszenia praw). W każdym przypadku kluczowe jest dochowanie terminów i korzystanie z przysługujących środków zaskarżenia, aby zagwarantować sobie prawo do rzetelnego procesu i obrony swoich interesów.

Praktyczne rekomendacje obronne dla polskich przedsiębiorców (sugerowane przez znawców tematu w tej dziedzinie)

W obliczu rygorystycznego systemu niderlandzkiego i automatyzmu polskich sądów
w procedurze 66b k.p.k., polskie firmy transportowe powinny przyjąć wielopoziomową strategię obrony.

Etap przedsądowy (w Holandii)

Największą szansę na uniknięcie zapłaty daje skuteczne wniesienie sprzeciwu do prokuratora w Holandii w terminie 6 tygodni. Należy w nim:

1. Wskazać kierowcę (imię, nazwisko, adres, nr prawa jazdy) oraz załączyć dowód oddelegowania (notyfikacja IMI).
2. Zażądać udostępnienia zdjęcia z fotoradaru w celu weryfikacji, czy twarz kierowcy odpowiada wskazanemu pracownikowi.
3. W przypadku błędów technicznych (np. podwójne odbicie na zdjęciu, błędna tablica rejestracyjna), podnieść zarzut merytoryczny.

Etap sądowy (w Polsce)

Gdy sprawa trafi do polskiego sądu rejonowego, dłużnik (firma) powinien:

1. Złożyć wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia do czasu wyjaśnienia wątpliwości.
2. Podnieść jeden z ww. zarzutów.
3. Przedstawić dowody z tachografu i GPS na poparcie tezy o błędnym pomiarze lub braku obecności pojazdu w danym miejscu.
4. Wykazać, że egzekucja mandatu za prędkość bezpośrednio od firmy (osoby prawnej) narusza polski porządek publiczny, gdyż polskie prawo nie zna odpowiedzialności karnej osób prawnych za wykroczenia drogowe o takim charakterze.

Podsumowanie

Mandat karny z Niderlandów wobec polskiego kierowcy może być egzekwowany w Polsce, ale dopiero po uznaniu go przez polski sąd na podstawie mechanizmów prawa UE. Istnieją konkretne podstawy do zakwestionowania wykonalności takiej kary w Polsce – np. braki formalne, zbyt niska kwota, wcześniejsze ukaranie za ten czyn, brak odpowiedzialności sprawcy według polskiego prawa czy przede wszystkim naruszenie prawa do obrony (brak zawiadomienia lub możliwości odwołania). Natomiast prawidłowo nałożone i doręczone mandaty, zwłaszcza powyżej 70 €, coraz częściej są skutecznie egzekwowane transgranicznie – ich zignorowanie może skutkować postępowaniem egzekucyjnym w Polsce lub problemami przy ponownym wjeździe do kraju, w którym doszło do wykroczenia. Najbezpieczniej jest więc reagować na otrzymane wezwania, korzystając z procedur odwoławczych w Holandii lub przed polskim sądem, zamiast liczyć na przedawnienie czy brak współpracy między państwami. Dzięki temu kierowca ma szansę uniknąć niesłusznej kary lub przynajmniej zapewnić sobie pełnię praw proceduralnych zarówno w NL, jak i w PL.

Źródła:

1. Do you disagree with a traffic fine? | Bluebear - CJIB, https://www.cjib.nl/en/do-you-disagree-traffic-fine

2. Sygn. akt III KK 130/20 - postanowienie, http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/orzeczenia3/iii%20kk%20130-20.pdf

3. Co to jest CJIB?, https://www.cjib.nl/pl/co-jest-cjib

4. Nasze procedury – mandaty za wykroczenia drogowe | CJIB.nl, https://www.cjib.nl/pl/nasze-procedury-mandaty-za-wykroczenia-drogowe

5. Wzajemne uznawanie orzeczeń karnych w Unii Europejskiej - KSSiP, https://www.kssip.gov.pl/sites/default/files/ost_wzajemne_uznawanie_orzeczen_karnych_w_ue-8.pdf

6. [Odmowa wykonania orzeczenia] - Art. 611fg. - Kodeks postępowania karnego. - Dz.U.2025.46 t.j. - LEX, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-postepowania-karnego-16798685/art-611-fg

7. Pan Jan ukarany za nie swoje wykroczenia drogowe w Holandii. Kasacja RPO, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/pan-jan-ukarany-za-nie-swoje-wykroczenia-drogowe-w-holandii-kasacja-rpo

8. Wskazanie obcokrajowca jako kierującego pojazdem — sytuacja prawna - Sklep Plusgum, https://plusgum.pl/blog/2025/09/19/wskazanie-obcokrajowca-jako-kierujacego-pojazdem-sytuacja-prawna/

9. Dyrektywa 2015/413 w sprawie ułatwień w zakresie transgranicznej wymiany informacji i wzajemnej pomocy w odniesieniu do przestępstw lub wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu ruchu drogowego - LEX, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/dyrektywa-2015-413-w-sprawie-ulatwien-w-zakresie-transgranicznej-wymiany-68506484

10. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3237 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie zmiany dyrektywy (UE) 2015/413 w sp - EUR-Lex, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202403237

11. ​Two new EU laws to improve cross border enforcement of vehicle driving offences - ECF, https://www.ecf.com/en/news/two-new-eu-laws-to-improve-cross-border-enforcement-of-vehicle-driving-offences-/

16. Final law on cross-border enforcement agreed - ETSC, https://etsc.eu/final-law-on-cross-border-enforcement-agreed/

17. Wysyłam międzynarodowych kierowców zawodowych do Holandii. Czy muszę ich zgłosić?, https://wholandii.pl/faq/wysylam-miedzynarodowych-kierowcow-zawodowych-do-holandii-czy-musze-ich-zglosic/

18. Delegowanie pracowników do Holandii: Konieczna notyfikacja - RMF 24, https://www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-delegowanie-pracownikow-do-holandii-konieczna-notyfikacja,nId,6677331

19. Dyrektywa 2025/2205 w sprawie praw jazdy, zmieniająca rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1724 i dyrektywę... - LEX, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/dyrektywa-2025-2205-w-sprawie-praw-jazdy-zmieniajaca-rozporzadzenie-72524659

20. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2206 z dnia 22 października 2025 r. w sprawie zmiany dyrektywy (UE) 2025/22 - EUR-Lex, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202502206

21. Nie zgadzają się Państwo z decyzją o nałożeniu mandatu za wykroczenie drogowe? - CJIB, https://www.cjib.nl/pl/nie-zgadzaja-sie-panstwo-z-decyzja-o-nalozeniu-mandatu-za-wykroczenie-drogowe

22. Naruszenie przepisów ruchu drogowego przez polskiego kierowcę zagranicą - Legalis, https://legalis.pl/naruszenie-przepisow-ruchu-drogowego-przez-polskiego-kierowce-zagranica/