Sankcja kredytu darmowego – kiedy kredytobiorca może odzyskać odsetki i koszty kredytu?

Sankcja kredytu darmowego

Sankcja kredytu darmowego to szczególne uprawnienie konsumenta przewidziane w ustawie o kredycie konsumenckim. Jeżeli bank albo firma pożyczkowa naruszy określone obowiązki związane z treścią umowy kredytu, konsument może w określonych przypadkach domagać się rozliczenia kredytu bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy .

W praktyce może to oznaczać, że kredytobiorca będzie zobowiązany do zwrotu zasadniczo samego udostępnionego mu kapitału, natomiast odsetki, prowizje i część innych kosztów pobranych przez kredytodawcę będą podlegały odpowiedniemu rozliczeniu.

Kiedy można skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Nie każdy błąd w umowie powoduje automatycznie powstanie prawa do sankcji kredytu darmowego. Ustawa wskazuje konkretne obowiązki, których naruszenie może wywołać taki skutek.

W praktyce analiza umowy może dotyczyć m.in.:

• prawidłowego określenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO),
• prawidłowego wskazania całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu,
• zasad naliczania oprocentowania,
• informacji o prowizjach, opłatach i warunkach ich zmiany,
• zasad i terminu spłaty kredytu,
• informacji o prawie odstąpienia od umowy,
• zasad wcześniejszej spłaty kredytu,
• innych obowiązkowych informacji, które zgodnie z ustawą powinny znaleźć się w umowie.

Znaczenie ma nie tylko to, czy określona informacja została formalnie wpisana do umowy, ale również to, czy została przedstawiona konsumentowi w sposób pozwalający mu rzeczywiście ocenić zakres swojego zobowiązania.

Trybunał Sprawiedliwości UE potwierdził, że sankcja polegająca na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i opłat może być stosowana w przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych, jeżeli naruszenie może utrudniać konsumentowi ocenę zakresu jego zobowiązania. Nie oznacza to jednak, że każda nieścisłość w umowie automatycznie prowadzi do zastosowania sankcji.

Co można zyskać?

Jeżeli sankcja kredytu darmowego zostanie skutecznie zastosowana, konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy.

Jeżeli część takich kosztów została już zapłacona, może powstać roszczenie o ich zwrot albo odpowiednie zaliczenie na poczet pozostałego zadłużenia.

Przykładowo, jeżeli klient otrzymał 50.000 zł kredytu, a zgodnie z harmonogramem miał zwrócić łącznie 75.000 zł z uwagi na odsetki, prowizję i inne koszty, zastosowanie sankcji może prowadzić do rozliczenia umowy przy założeniu, że do zwrotu pozostaje przede wszystkim kapitał kredytu.

Każda sprawa wymaga jednak indywidualnego wyliczenia. Znaczenie ma między innymi wysokość dokonanych już spłat, rodzaj pobranych kosztów oraz treść samej umowy.

Czy każdy kredyt podlega sankcji?

Nie. Sankcja kredytu darmowego dotyczy umów objętych ustawą o kredycie konsumenckim. Najczęściej chodzi o kredyty gotówkowe, pożyczki konsumenckie i inne umowy zawierane przez konsumentów.

Sama okoliczność, że kredyt jest drogi albo bank pobrał wysoką prowizję, nie wystarcza. Konieczne jest stwierdzenie naruszenia jednego z obowiązków wskazanych w ustawie.

Co należy zrobić?

Pierwszym krokiem powinno być dokładne sprawdzenie umowy kredytu oraz dokumentów związanych z jej zawarciem.

Jeżeli analiza wykaże podstawy do skorzystania z sankcji, konsument powinien złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego .

Następnie należy określić prawidłowy sposób rozliczenia umowy oraz ustalić wysokość kwot, które zostały pobrane przez bank lub firmę pożyczkową, a które – w razie skutecznego zastosowania sankcji – powinny zostać zwrócone albo zaliczone na poczet kapitału.

Jeżeli kredytodawca nie uzna oświadczenia, roszczenia mogą być dochodzone na drodze sądowej.

Ważny jest termin

Prawo do skorzystania z sankcji kredytu darmowego nie jest nieograniczone w czasie. Ustawa przewiduje, że uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.

W praktyce sposób ustalania tego momentu był przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie, dlatego z analizą umowy nie warto zwlekać – szczególnie gdy kredyt został już spłacony.

Czy warto sprawdzić swoją umowę?

Jeżeli umowa kredytu konsumenckiego zawiera wysoką prowizję, skomplikowane zasady ustalania kosztów, możliwość zmiany opłat przez bank, niejasne informacje o RRSO albo inne postanowienia budzące wątpliwości, warto ją przeanalizować.

Sankcja kredytu darmowego nie działa automatycznie i nie każda wada umowy pozwala z niej skorzystać. W wielu przypadkach dokładna analiza dokumentacji pozwala jednak ustalić, czy kredyt został skonstruowany zgodnie z wymaganiami ustawy oraz czy konsumentowi przysługuje roszczenie o zwrot części poniesionych kosztów.