Jak uchronić się przed zachowkiem

Oto jak w praktyce uchronić się przed zachowkiem, gdy chcesz przekazać majątek (np. mieszkanie, dom, działkę, firmę) w formie darowizny lub podobnej czynności – wszystko krok po kroku, jak to wygląda z perspektywy zwykłej rodziny w 2026 roku.Wyobraź sobie taką sytuację:
Masz dwójkę dzieci. Jednemu chcesz przekazać cały majątek (bo np. ono się Tobą opiekuje, mieszka z Tobą, prowadzi firmę rodzinną), a drugiemu obawiasz się, że po Twojej śmierci pójdzie do sądu i zażąda zachowku – czyli dużej sumy pieniędzy (nawet połowy lub 2/3 wartości tego, co dostało rodzeństwo).Dlaczego zwykła darowizna prawie zawsze przegrywa z zachowkiem?Robisz darowiznę mieszkania w 2024 roku. Umierasz w 2028 roku → minęło mniej niż 10 lat.
Prawo traktuje to tak:
„To było jakbyś nie rozdał majątku – po prostu schowałeś go u jednego dziecka”.
Drugie dziecko może więc zażądać od brata/siostry pieniędzy – nawet 50–66% wartości mieszkania (zależnie czy jest pełnoletnie i zdrowe, czy nie).
Sąd dolicza wartość darowizny sprzed lat do „wirtualnego spadku” i liczy zachowek.Najlepsze i najprostsze sposoby, żeby tego uniknąć (od najpewniejszego)

1. Najmocniejsza tarcza – umowa dożywocia zamiast darowizny
   → Przekazujesz mieszkanie/sklep/działkę, ale w zamian dziecko/obcy człowiek zobowiązuje się dożywotnio Cię utrzymywać (mieszkanie, wyżywienie, opieka, leki, sprzątanie, wożenie do lekarza itd.).
   → To już nie jest darowizna – to umowa odpłatna (płacisz opieką i utrzymaniem).
   → Prawo w 99% przypadków nie dolicza wartości nieruchomości do zachowku.
   → Drugie dziecko prawie nigdy nie wygra w sądzie (chyba że udowodni, że dożywocie było fikcją i nikt się Tobą nie opiekował – wtedy sąd może uznać to za ukrytą darowiznę).Kiedy to działa najlepiej? Gdy naprawdę potrzebujesz opieki, a dziecko faktycznie ją zapewnia.
2. Umowa o zrzeczenie się zachowku (lub całego dziedziczenia)
   → Idziesz z tym dzieckiem (tym, które mogłoby żądać zachowku) do notariusza za życia.
   → Podpisujecie akt notarialny: „Zrzekam się prawa do zachowku po Tobie – w całości / tylko co do tej darowizny / tylko do kwoty X zł”.
   → Od kilku lat (zmiana w Kodeksie cywilnym) jest to wprost dozwolone i bardzo skuteczne.
   → Po Twojej śmierci to dziecko nie może już iść do sądu po pieniądze od rodzeństwa.
   → Można to zrobić nawet bez wyłączania kogoś całkowicie ze spadku – tylko „rezygnuję z zachowku”.Najlepsze, gdy relacje rodzinne są na tyle dobre, że dziecko podpisze taką umowę (czasem w zamian za inną korzyść teraz).
3. Darowizna starsza niż 10 lat
   → Najprostsze, ale wymaga czasu.
   → Jeśli darowizna była zrobiona ponad 10 lat przed śmiercią → prawie zawsze nie jest doliczana do zachowku (wyjątki są bardzo rzadkie).
   → Dlatego najbezpieczniej robić duże darowizny dużo wcześniej (np. w wieku 60–70 lat, a nie 85 lat).
4. Wydziedziczenie w testamencie
   → Piszesz w testamencie: „Wydziedziczam syna X z powodu uporczywego niepłacenia alimentów / przemocy / rażącego zaniedbywania mnie”.
   → To działa tylko przy bardzo poważnych powodach – sąd potem często to sprawdza i podważa, jeśli dowody są słabe.
   → Nie jest to pewniak, raczej ostateczność.

Co ludzie najczęściej robią w praktyce w 2025–2026 roku?

• Rodzice + dziecko-opiekun → idą do notariusza i robią umowę dożywocia na mieszkanie/dom → najbezpieczniejsze.
• Gdy dziecko nie chce dożywocia (bo np. już ma swoje mieszkanie) → robią zrzeczenie się zachowku przez to drugie dziecko (czasem za symboliczną rekompensatę teraz).
• Duża firma rodzinna → często fundacja rodzinna + darowizny / aporty do fundacji (to już wyższa półka, ale omija zachowek).
• Gdy zostało mało czasu (ciężka choroba) → szybko dożywocie albo zrzeczenie się zachowku + darowizna.

Podsumowanie w jednym zdaniu

Najpewniejsze sposoby to:
dożywocie (jeśli realna opieka) albo
umowa notarialna o zrzeczenie się zachowku (jeśli rodzina się dogaduje). Zwykła darowizna < 10 lat przed śmiercią prawie zawsze kończy się sporem i wypłatą dużych pieniędzy.

Jeśli masz podobny problem, więcej informacji uzyskasz, kontaktując się z Naszą Kancelarią.

Wszelkie informacje o Naszej Kancelarii znajdują się na stronie: https://share.google/LsO9WUQdjurpJtB1B

oraz adwokatmalakopinie.oferteo.pl

a także na stronie fixly.pl/adwokatmalakopinie .

Nasz profil na fb:

https://www.facebook.com/share/17t3NMyPz8/

Pozdrawiam

Adwokat Arkadiusz Malak